مركز افكارسنجی دانشجویان ایران(ایسپا)، وابسته به جهاد دانشگاهی، در مقاطع مختلف انتخابات نظرسنجی‌هایی انجام داده و تحلیل‌هایی را درمورد فضای انتخابات و جایگاه و میزان آراء احزاب و جناح‌های سیاسی ارائه می‌كند. در این مقطع كه نزدیك به برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی قرار داریم ، نیز این مركز در نشستی مشترك با احزاب و گروه‌های مختلف دریافت‌ها و استنباط‌های این مركز را از فضای سیاسی و اجتماعی كشور كه عمدتا بر پایه نظرسنجی‌های اخیر این مركز می‌باشد، ارائه كرد. در این نشست نمایندگان احزابی همچون جبهه مشاركت ایران اسلامی، جامعه اسلامی مهندسین، جامعه زنان انقلاب اسلامی، حزب موتلفه، جمعیت زنان مسلمان نواندیش و حزب اسلامی رفاه كار و حزب جوانان حضور داشتند.

دكتر حاجیانی، رییس مركز افكار سنجی دانشجویان ایران(ایسپا)، در این نشست با بیان اینكه «علی‌رغم وجود موانع در فعالیت‌های حزبی وظیفه خود می‌دانیم كه برای گرم كردن تنور انتخابات آمارهایی را ارایه دهیم تا به شرایط مطلوب برسیم»، خاطرنشان كرد: احزاب نیز باید فعالیت كنند و البته حضور و فعالیت نهادهای بی‌طرف در این زمینه موثر خواهد بود.

وی در ادامه به جمع‌بندی محورها و متغیرهای كلی موثر درمشاركت مردم پرداخت و گفت: رفتار رای دهی پس از سه دهه از انقلاب اسلامی و با افزایش آگاهی‌ها، انتخاب مردم، غیرمنطقی، سطحی و براساس امواج و جریانات روانی نیست و آرای ریخته شده به صندوق‌ها مبنایی دارد با این پیش فرض باید ببینیم چه متغیرهایی برآرای جامعه موثر است. البته بخشی ازجامعه هم شب انتخابات رای‌شان معلوم می‌شود، اما ما اكثریت را در نظر می‌گیریم.

حاجیانی ادامه داد: براساس مجموعه تحلیل‌ها و تئوری‌ها، هشت متغیر كلیدی در رفتار انتخاباتی مردم موثر است كه اولین آن اعتماد اجتماعی است كه در مجموع 85 / 25 درصد عنوان شده است.این اعتماد بسیار مهم است و به نوعی سرمایه اجتماعی محسوب می‌شود. متغیر دیگر احساس سودمندی مشاركت در انتخابات است كه این شاخص در آمار ما 45 درصد عنوان شده است.

همچنین ارزیابی از عملكرد نظام سیاسی 47 / 11 درصد از 20 است كه این ارزیابی شامل ارزیابی عملكرد رفاهی و معیشتی كه 28 / 10 درصد ، ارزیابی از عملكرد نظام در توسعه آزادی‌های فردی 11 درصد از 20 ؛ تحكیم قانون، نظام و امنیت و تحكیم ارزش‌های اسلامی 12 درصد كه میانگین این چهار بعد نیز 47 / 11 عنوان شده است. همچنین میزان مشروعیت و محبوبیت نظام كه میانگین آن 53 درصد زیاد و خیلی زیاد است.

وی ادامه داد: ارزیابی از عملكرد دولت نهم با میانگین 13 / 39 درصد( از صفر تا 100) عنوان شده است كه این ارزیابی شامل ارزیابی پاسخگویان در نظرسنجی از حفظ ارزش‌های اسلامی - مثبت، عدالت اجتماعی- منفی، كنترل و مهار تورم - منفی، حفظ آزادی های عمومی - منفی، سیاست خارجی - مثبت، تحقق وعده‌های انتخاباتی نیز منفی ارزیابی شده است.

همچنین میانگین مجموعه ای عملكرد دولت نهم در شاخص‌های فوق 52 درصد ناموفق، 31 درصد بینابین و 17 درصد این برنامه‌ها را موفق خوانده‌اند.

حاجیان در ادامه ارایه آمار خود گفت: میزان انطباق دیدگاه‌های مردم با برنامه‌های دولت كه شامل چند شاخص سهمیه‌بندی بنزین با میزان 91 / 2 از 5 و در واقع 51 درصد موفق دانسته شده، سفرهای استانی 3 / 3 از 5 ، سهام عدالت 52 / 3 از 5، هولوكاست 9 / 2 از 5، پرونده هستهی 78 / 3 از 5 عنوان شده است.

همچنین انطباق با برنامه‌ها و مواضع دولت نهم 56 درصد در آمار عنوان شده كه درواقع میانگین بالایی است و نیز در نگرش وضع موجود 3 / 9 درصد معتقدند باید از وضع موجود دفاع كرد. 64 درصد گفته‌اند باید وضع اصلاح شود یعنی گرایش به اصلاحات دارند و 26 درصد گفته‌اند كه وضع باید به طور كلی تغییر كند كه این آمار در مقایسه با سال 84 تغییر چندانی نكرده است تنها دفاع از وضع موجود از 3 / 3 درصد به 3 / 9 درصد افزایش پیدا كرده است.

رییس مركز افكارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) در ادامه سخنانش در اولین نشست تخصصی مشترك ایسپا و نمایندگان احزاب و تشكل‌های سیاسی پیرامون تحلیل فضای سیاسی اجتماعی كشور "اهمیت مجلس هشتم" را به عنوان یكی دیگر از متغیرهای ساختاری مؤثر در مشاركت انتخاباتی مردم عنوان كرد و افزود: جایگاه مجلس متغیری است كه بر میزان مشاركت مؤثر است.

وی با اشاره به این‌كه طبق افكارسنجی و نظرسنجی ما 58 درصد افراد مورد پرسش مجلس را مهم می‌دانند و 24 درصد برای آن ارزش متوسطی قائلند، 15 درصد هم مجلس را دارای اهمیت كمی تلقی می‌كنند، خاطرنشان كرد: اهمیت این متغیر از این جهت است كه گویای شدت مشاركت در انتخابات است.

رییس مركز افكارسنجی دانشجویان ایران افزود: براساس نظرسنجی فعلی با توجه به این 8 متغیر ساختاری مؤثر بر مشاركت انتخاباتی مردم می‌توان حدس زد از مجموع این داده‌ها كف مشاركت احتمالی در پنج ماه باقی‌مانده تا انتخابات بین 34 تا 49 درصد است؛ یعنی میزان مشاركت احتمالی در مقطع كنونی 49 درصد است.

حاجیانی میزان مشاركت و فضایابی كلی مردم برای شركت در انتخابات مجلس هشتم را یكی دیگر از محورهای مورد تحلیل ایسپا برشمرد و افزود: داده‌هایی كه در این مرحله به آن رسیدیم، بین تهران و كل كشور تفاوت زیادی ندارد. شاید حداكثر تفاوت 4 درصد باشد؛ در حالی‌كه تلقی ما غیر از این بود.

رییس مركز افكارسنجی دانشجویان ایران ادامه داد: كسانی كه در تهران «احتمالا» در انتخابات شركت می‌كنند 15 درصد و در كل كشور این آمار 25 درصد است و آن‌هایی كه «قطعا» در انتخابات مجلس هشتم در تهران شركت می‌كنند 34 درصد و در سطح ملی 43 درصد هستند. كسانی كه در تهران هنوز تصمیم نگرفته‌اند شركت كنند 26 درصد و در كل كشور 19 درصد هستند.

حاجیانی اضافه كرد: براساس نظر سنجی فعلی میزان افرادی كه به احتمال كم در انتخابات تهران شركت می‌كنند، 9 درصد و در كل كشور 5 / 4 درصد هستند و كسانی كه در تهران به هیچ‌وجه شركت نخواهند كرد 16 درصد و این آمار در كل كشور 8 درصد است.

رییس مركز افكارسنجی دانشجویان ایران با بیان این‌كه هرچه سطح تحصیلات و آگاهی عمومی افراد افزایش می‌یابد میزان مشاركت پایین می‌آید، افزود: البته ممكن است هرچه سطح تحصیلات و آگاهی عمومی بالاتر باشد، حساسیت‌ها نیز افزایش می‌یابد، اما میزان مشاركت كاهش می‌یابد.

وی جهت‌گیری آراء را یكی دیگر از ملاحظات مهم در تحلیل شرایط عمومی معطوف به بحث انتخابات دانست و افزود: جهت‌گیری آرا حتی تا شب قبل از انتخابات می‌تواند متغیر باشد؛ اما ما با توجه به امكانات موجود این مسأله را ارزیابی می‌كنیم.

حاجیانی در ادامه با فرض شركت كاندیداهای انتخابات ریاست‌جمهوری گذشته و حامیان آن‌ها در این دوره انتخابات اضافه كرد: اگر این امر را مبنا قرار دهیم كه كاندیداها در این دوره همان‌ها هستند، آمار زیر به دست آمده است:

كروبی 69 درصد
محمود احمدی‌نژاد 66 درصد
قالیباف 54 درصد
هاشمی رفسنجانی 52 درصد
مصطفی معین 34 درصد

رییس مركز افكارسنجی دانشجویان ایران در ادامه سخنانش خاطرنشان كرد: یك روش دیگر برای پیش‌بینی وضعیت‌سنجی كلی پیش‌بینی آرا براساس جهت‌گیری به كاندیداهای انتخابات گذشته است؛ یعنی كسانی كه دوره قبل به این كاندیداها رأی دادند آیا امروز هم كماكان نگرش‌شان را حفظ كرده‌اند و یا این نگرش تغییر كرده است؟

وی افزود: بر اساس افكارسنجی و نظرسنجی ما 47 درصد از كسانی كه در انتخابات دوره گذشته به احمدی‌نژاد رأی دادند در انتخابات آتی نیز مجددا به وی رأی خواهند داد و این درحالیست كه 53 درصد از آرای احمدی‌نژاد ریزش داشته است و این ریزش به سمت دیگر كاندیداها سوق پیدا كرده است. 16 درصد از این آرا به سمت هاشمی و 5 درصد به سمت قالیباف سوق پیدا كرده است. در این‌جا یك رقم 24 درصدی وجود دارد كه نه به احمدی‌نژاد و نه به هیچ كاندیدای دیگری رأی نمی‌دهند.

حاجیانی با بیان این‌كه این درصد نشان می‌دهد كه در دوره انتخابات گذشته نیز انتخاب این افراد(24 درصد مذكور) اصیل و جدی نبوده است، افزود: در بین همه كاندیداها ثبات رأی هاشمی رفسنجانی از همه بالاتر است.

وی افزود: هاشمی رفسنجانی 38 درصد ریزش آرا دارد؛ اما در مورد كسانی كه اقبالشان به هاشمی كم شده 20 درصد از آن‌ها به هیچ كس دیگری در این دوره تمایل ندارند و تنها 10 درصد به احمدی‌نژاد متمایل شده‌اند. در بین سایر كاندیداها نیز قالیباف 41 درصد حائز رأی بوده كه كماكان در رأی خود مانده است و میزان ثبات رأی كروبی نیز 54 درصد است.

حاجیانی با فرض كشیده‌شدن این دوره انتخابات به دور دوم و حضور مجدد هاشمی رفسنجانی و احمدی‌نژاد در این مرحله، خاطرنشان كرد: كسانی كه قطعا به احمدی‌نژاد رأی‌ می‌دهند 50 درصد و تعداد افرادی كه احتمالا به وی رأی خواهند داد 16 درصد و در كل این آمار 66 درصد خواهد بود و برای هاشمی رفسنجانی 32 درصد قطعا رأی خواهند داد، 19 درصد احتمالا رأی می‌دهند و در كل میزان رأی ایشان 51 درصد است.

رییس مركز افكارسنجی دانشجویان ایران هم‌چنین پیش‌بینی آرا بر اساس گروههای مرجع را در سطح استان تهران مورد توجه قرار داد و گفت: اعضای خانواده در این‌جا از اهمیت ویژه 58 درصدی برخوردار است، دانشگاهیان 29 درصد، خویشاوندان 25 درصد، دوستان 28 درصد، معلمان 22 درصد، مسوولان كشور 22 درصد، روحانیون محل 16 درصد، ورزشكاران 16 درصد، هنرمندان 14 درصد، بسیج محل 14 درصد و امام جمعه 13 درصد.

وی افزود: پیش‌بینی ما این است كه در انتخابات مجلس هشتم رقابت اصلی بین هاشمی رفسنجانی و مجموعه طرفداران ایشان و تا حدودی خاتمی و محمود احمدی‌نژاد از سوی دیگر است.

حاجیانی نقش صداوسیما را در این زمینه بسیار مؤثر و تعیین‌كننده دانست و افزود: اینترنت و ماهواره علی‌رغم این‌كه ازسوی برخی محافل مورد تأیید قرار می‌گیرد در جهت‌دهی به آرای عمومی چندان اهمیتی ندارد.

حاجیان در ادامه به ارایه آماری در میزان آشنایی مردم با گروه‌های سیاسی در تهران پرداخت و گفت: ما به دلیل آن‌كه مردم برخی از احزاب را با نام اعضا یا دبیران كل آن حزب می‌شناختند آن احزاب را با نام اعضا، دبیران كل آن به مردم معرفی كرده ایم. این میزان میانگین یك تا 5 در نظر گرفته شده است:

جامعه روحانیت مبارز (آیت الله مهدوی كنی و آیت الله یزدی) میزان آشنایی 78 / 5 (11 درصد)
حزب موتلفه (عسگر اولادی و بادامچیان) 6 / 1 از 5 (6 / 8 درصد)
آبادگران (طرفداران آقای احمدی‌نژاد) 1 / 2 از 5( 7 / 20 درصد)
مجمع روحانیون مبارز(آقایان موسوی لاری و مجید انصاری) 7 / 1 از 5( 1 / 10 درصد)
جبهه مشاركت (آقایان سعید حجاریان و محمدرضا خاتمی) 8 / 1 از 5 (13 درصد)
حزب كارگزاران (آقای هاشمی) 1 / 2 ( 6 / 20 درصد)
حزب اعتمادملی( آقای كروبی) 7 / 1 از 5 ( 10 درصد)
اصولگرایان اصلاح‌طلب ( طرفداران آقای قالیباف) 8 / 1 از5 ( 1 / 13)
ملی- مذهبی‌ها( آقایان یزدی و سحابی) 1/1 از 5 ( 7 / 6 درصد)

رییس مركز افكارسنجی دانشجویان ایران، (ایسپا) درادامه خاطرنشان كرد: هم‌چنین در آمار پرداختیم به مساله پیش‌بینی مردم از برنده شدن جریانات كه با توجه به این آمار آقای احمدی‌نژاد رتبه اول، حداد عادل رتبه دوم، هاشمی رفسنجانی رتبه سوم، سیدمحمد خاتمی رتبه چهارم و آقای كروبی رتبه پنجم شده است.

حاجياني در ادامه سخنان خود در اولین نشست تخصصی مشترك ایسپا و نمایندگان احزاب و تشكل‌های سیاسی پیرامون تحلیل فضای سیاسی، اجتماعی كشور، میزان شانس جریانات سیاسی كشور برای رای‌آوری در انتخابات مجلس هشتم را براساس نظرسنجی ایسپا مورد اشاره قرار داد و افزود: اصولگرایان 33 درصد، اصلاح‌طلبان 22 درصد، مستقل‌ها 12 درصد شانس رای‌آوری دارند كه البته در این نظرسنجی 25 درصد اظهارنظر نكرده‌اند و 7 درصد هیچ كدام از این جریانات را انتخاب نكرده‌اند.

وی افزود: این آمار با این گفته كه بعضا عنوان می‌شود انتخابات آتی انتخابات مستقل‌هاست، تناقض دارد.

حاجیانی با بیان اینكه «در پیش‌بینی آراء مردم برای مجلس هشتم نكته‌ مهم نحوه ارزیابی از مجلس هفتم است»، افزود: در مورد مجلس هفتم در مجموع میانگین عملكرد مجلس هفتم بین صفر تا بیست، 5 / 13 درصد ارزیابی شده است و با توجه به این آمار می‌توان با احتیاط گفت كه تركیب مجلس هفتم مورد پسند جامعه است.

رییس مركز افكارسنجی دانشجویان ایران براساس نظرسنجی این مركز مطالبات مردم را بیشتر در حوزه اقتصاد عنوان كرد و افزود:اشتغال، گرانی و مهار تورم، مسكن، توسعه صنعت و كشاورزی، ترویج ارزش‌های دینی به ترتیب مهمترین مطالبات مردم هستند.

حاجیانی با بیان اینكه «طبق این نظرسنجی شعارهایی كه احزاب سیاسی مطرح می‌كنند را مورد ارزیابی قرار دادیم»، گفت: برهمین اساس متوجه شدیم مساله بنزین و سهمیه‌بندی آن برای وارد شدن به مجلس خیلی اهمیت ندارد و اولویت این شعارها به ترتیب در حوزه‌های مهار تورم و گرانی، توسعه صنعت كشاورزی، بیكاری، مسكن، ترویج ارزش‌های دینی، مقابله با فساد و مبحث عدالت و امنیت به یك میزان و آزادی‌های سیاسی در اولویت بعدی قرار دارد.

رییس مركز افكارسنجی دانشجویان ایران(ایسپا)، بر اساس نظرسنجی این مركز مسائل مهم كشور از دید مردم را مسائل اقتصادی، گرانی، تورم، مسكن و بیكاری ، موضوع آزادی‌های سیاسی و اجتماعی، كمرنگ‌شدن ارزش‌های اسلامی و تهدیدهای خارجی دانست.

حاجیانی در پایان سخنان خود با تاكید بر این نكته كه «ما هنوز به یك جمع‌بندی روشن و شفاف نرسیدیم»، افزود: برخی نكات هنوز قابل جمع‌بندی نیست، اما ایسپا در شرایط پیش‌رو نظرسنجی‌های ماهانه‌ای را انجام می‌دهد و این در حالی است كه چند ماه به انتخابات این نظرسنجی‌ها به صورت هفتگی و در ماه انتخابات هر سه الی چهار روز یك بار انجام خواهد شد.

نظرات نمايندگان احزاب
در ادامه این جلسه امیری قائم مقام جامعه‌ اسلامی مهندسین خاطرنشان كرد: اینكه طبق این نظرسنجی‌ها اعلام شد جایگاه مجلس در بین مردم 58 درصد است بسیار خوب است.

وی خاطرنشان كرد: قطعا مردم در این دوره افراطی‌ها را كنار خواهند گذاشت و به كاركرد افراد، گروه‌ها و تشكل‌ها نگاه می‌كنند؛ چراكه مردم تمایل دارند كسانی به میدان بیایند كه برای مردم واقعی كار كنند و با زندگی آن‌ها آشنایی داشته باشند.

در ادامه‌ این نشست، «شمس‌الدین وهابی» رييس دفتردائمی انتخابات جبهه مشاركت نيز در اين نشست گفت: سوالی كه شما باید به آن بپردازید این است كه وجهه واقعی مجلس به شكل حقوقی و حقیقی مورد توجه است یا نه؟ آیا مجلس، تراز ملت محسوب می‌شود یا نه؟ ( با توجه به نظارت‌های استصوابی صرف نظر از مثبت و یا منفی‌بودن از نظر مردم آیا این مجلس پس از عبور از این فیلترها نماینده مردم محسوب می‌شود یا نه؟ ) هم‌چنین اینكه آیا در شرایط فعلی، كشور به یك مجلس ناظر و مقنن نیاز دارد یا مجلس سیاست‌مدار.

وی افزود: به نظر من وجود یك مجلس مقنن بسیار مهم است. درعین حال باید به مساله اعتماد و صداقت در جریان اجتماعی نیز بیشتر بپردازیم و اینكه آیا پس از تشكیل، مجلس امكان عملكرد قانونی دارد یا نه؟ و نكته دیگر اینكه ببینید چند درصد به لیست‌ها رای می‌دهند، چند درصد تركیبی و چند درصد به مستقل‌ها.

رییس مركز افكارسنجی دانشجویان در پاسخ گفت: تجربیات ما نشان می‌دهد الگوی رای‌دهی مردم به لیست‌های تركیبی است؛ اما به هرحال شرایط عمومی كشور در زمان انتخابات و شكل لیست‌ها نشان خواهد داد كه مردم چگونه تصمیم می‌گیرند. هر چه احزاب و گروه‌های سیاسی با تابلوی شفاف‌تری وارد شوند مردم راحت‌تر تصمیم‌گیری می‌كنند و این كه گفته می‌شود مردم به مستقل‌ها رای می‌دهند، این گونه نیست؛ چرا كه مردم برایشان مهم است كه نمایندگانشان از چه مراجعی معرفی می‌شوند.

همچنین علیرضا خامسیان نماینده جامعه زنان انقلاب اسلامی به اظهارنظر پرداخت و گفت: دلیل این كه مردم برخی از احزاب را نمی‌شناسند و یا كم می‌شناسند این است كه آنها رسانه ندارند؛ در حالی كه اگر مردم مثلا با حزب آبادگران آشنایی بیشتری دارند این است كه آنها رسانه قوی در اختیار دارند.بنابراین اگر احزاب رسانه داشته باشند، نتیجه نظرسنجی به گونه‌ای دیگر می‌شود.